Wat zegt het uiterlijk over het innerlijk?

Wie lijkt op een geit, is dom als een geit, en andere opvattingen over uiterlijk op expositie

photo of woman looking at the mirror
Photo by bruce mars on Pexels.com

Hoe ziet een verkrachter eruit? Hoe een dief? Hoe een vervalser? Wat handig zou het toch zijn, als het uiterlijk en het innerlijk van mensen verband met elkaar hield. Aan deze droom heeft het Teylers Museum nu een kleine tentoonstelling gewijd. Hij werd gemaakt door Bert Sliggers, die in het Teylers een mooi oeuvre heeft opgebouwd van tentoonstellingen over het op allerlei manieren exposeren en exploiteren van mensen, van De tentoongestelde mens, over reuzen, dwergen en andere wonderen der natuur uit 1993 tot De exotische mens, andere culturen als amusement uit 2009.

Deze keer gaat het vooral over wat het uiterlijk over het innerlijk zegt en hoe de opvattingen daarover in de loop der tijd veranderd zijn. De uitwerking van dat verband is de ene keer nog maffer dan de andere.

De Italiaan Giambattista della Porta vond het in de zestiende eeuw al onzin dat de stand der sterren invloed had op uiterlijk en innerlijk, maar hij geloofde weer wel dat mensen die op bepaalde dieren leken ook als die dieren waren: leek je enigszins op een geit, dan was je ook zo dom als een geit.

De afbeeldingen en objecten op de tentoonstelling gaan bijna allemaal over mensen die op de een of andere manier afwijken van de heersende norm: ze waren van een andere klasse, ze waren van een ander ras of ze waren geestesziek.

In de negentiende eeuw werden de ideeën van Darwin tegen alle drie deze groepen gebruikt om ze weg te zetten als minder ver gevorderd op de evolutionaire ladder of als atavisme, een terugval in de evolutie. Wetenschappers gingen in de koloniën en in eigen land op zoek naar raskenmerken. Er hangen foto’s van schedel- en andere opmetingen op Urk en Terschelling. Een Nederlands ras kon er niet uit gedestilleerd worden.

Een tragische zaak is de Portugezenactie, waarbij tijdens de Tweede Wereldoorlog een aantal Nederlandse hoogleraren trachtte te bewijzen dat Sefardische Joden eigenlijk tot het mediterrane ras behoorden en niet tot het Semitische. Op de tentoonstelling hangen onder meer foto’s uit het onderzoek van Arie de Froe, mannen en vrouwen en face en en profil gefotografeerd met daarnaast getypt de belangrijkste kenmerken van hun uiterlijk en gedrag.

Die beschrijving waren absurd uitgebreid. De actie leidde tot vrijstelling van transport voor een groep Portugese Joden maar in 1944 werden ook zij naar Westerbork gevoerd, waar een commissie van de SS na een keuring besliste dat zij toch tot het ‘rassisches Untermenschentum’ behoorden.

Tot de tentoonstelling behoort ook een vitrine vol golliwogs en andere karikaturen van zwarte mensen. Alleen Zwarte Piet ontbreekt. Waarschijnlijk wilde het museum aan deze racistische figuur zijn vingers niet branden. Maar hij zou juist een goed onderwerp zijn voor een nieuwe mensententoonstelling in Teylers.

Bron

Geef een reactie

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.